Slimme Meter Gemiste Kans?

 

Slimme meter

Tussen 2015 en 2022 worden er in Nederland op 8 miljoen adressen slimme meters geïnstalleerd. De kosten hiervan bedragen ca. €3 miljard, die huishoudens en kleine bedrijven betalen via hun netwerkkosten. Baten zijn er voor deze afnemers toe nu toe nauwelijks. Een grote gemiste kans voor Nederland. Maar het goede nieuws is dat je hier zelf wel wat aan kunt doen. Dus grijp die kans om meer inzicht te krijgen in je energieverbruik!

Wat Doet een Slimme Meter?

De term ‘slimme meter’ wordt gebruikt voor een type elektriciteitsmeter dat op afstand door de netbeheerder kan worden uitgelezen. De meter registreert zowel de levering van stroom uit het net aan de afnemer, als teruglevering van stroom aan het net uit eigen productie van de afnemer. Teruglevering vindt plaats als je bijvoorbeeld zonnepanelen hebt, en niet op ieder moment de volledige productie van de panelen in je eigen huishouden verbruikt. Het restant gaat het elektriciteitsnet in. Je levert dan stroom terug.

De slimme meter registreert de stroom per kwartier en geeft deze kwartierstanden elke dag door aan de netbeheerder. Dat wil zeggen, de netbeheerder belt de meter elke dag op, en ontvangt dan de gegevens. De communicatie met de meter verloopt via draadloze telefonie.

De gasmeter wordt ook ‘slim’ gemaakt, maar communiceert alleen met de stroommeter. De gasmeter registreert het gasverbruik per uur en geeft deze gegevens door aan de elektriciteitsmeter in de meterkast. De slimme elektriciteitsmeter geeft alle gegevens dan door aan de netbeheerder. Veel ‘slimmer’ dan dat zijn deze meters niet. Bij de installatie van een slimme meter worden, als je een gasaansluiting hebt, dus beide meters vervangen.

Netbeheerder Verantwoordelijk voor Slimme Meter

De lokale netbeheerder is verantwoordelijk voor de installatie en het goed functioneren van de slimme meters. Deze zal de meters op eigen verzoek, op verzoek van de huiseigenaar als je huurt, of op eigen initiatief komen ophangen. De netbeheerders zijn sinds 2015 bezig om alle meters bij ca. 8 miljoen huishoudens en kleine bedrijven te vervangen. Het zal tot ca. 2022 duren voordat deze enorme klus geklaard is.
Als de netbeheerder zelf langs komt voor vervanging van de oude meters, dan zijn hier geen kosten aan verbonden. Als je zelf vraagt om vervanging van de meters, dan rekent de netbeheerder hier een vast tarief voor van €72,60 voor beide meters, of €67,76 als alleen de elektriciteitsmeter vervangen wordt (tarieven 2019, incl. BTW).

Het is niet zo gemakkelijk om aan de buitenkant te zien of een meter ‘slim’ is. Na de oude zwarte draaischijfmeter, die zeker niet slim is, zijn er gedurende enkele jaren verschillende typen digitale meters geïnstalleerd die er ‘slim’ uitzien, maar het niet zijn. Deze meters kunnen niet met de buitenwereld communiceren. Als je wilt weten wat voor meter je hebt, kun je hiervoor het beste contact opnemen met de klantenservice van je lokale netbeheerder. Zij kunnen je dat op basis van je postcode en huisnummer zo vertellen.

Slimme Meter Handig voor Netbeheerders en Leveranciers

Slimme meters zijn handig voor netbeheerders en leveranciers, maar ook voor de consument.
Netbeheerders kunnen met de gegevens van de meter het beheer van het net beter en goedkoper uitvoeren. Zo kunnen zij beter zien waar mogelijk knelpunten ontstaan, belangrijk in een tijd waar er door zonnepanelen, elektrische auto’s en warmtepompen veel verandert aan de belasting van het net. Ook het opsporen van fraude en vreemde verbruikspatronen, die een indicatie kunnen zijn voor bijvoorbeeld wietplantages, kunnen sneller en nauwkeuriger worden uitgevoerd.

Leveranciers kunnen voor hun eigen klanten toegang krijgen tot deze meetinformatie. Zij hoeven hun klanten dan niet meer te vragen de meterstanden door te geven voor de jaarlijkse energienota. Bij wisseling van leverancier kunnen eind- en beginstanden eenvoudig en zonder discussie worden vastgesteld. Tenslotte zouden leveranciers met deze data veel betere informatie aan hun klanten kunnen geven om klanten te helpen zuinig met energie om te springen. Helaas gebeurt dit nog erg weinig. Leveranciers hebben hier zelf ook geen direct belang bij. Minder energie betekent voor hen immers minder omzet.

Zelf aan het Werk met Slimme Meter Data

Je zult dus zelf aan de slag moeten om de informatie uit de slimme meter te kunnen gebruiken. Nu is dat niet zo moeilijk. Er zijn diverse aanbieders die deze meetinformatie aan consumenten kunnen leveren. Deze aanbieders krijgen, met jouw toestemming, toegang tot de gegevens die de netbeheerder heeft opgeslagen. Zij presenteren de informatie in overzichtelijke grafieken, die je inzicht geven in levering van stroom en gas, en teruglevering van stroom, op jouw adres en in verschillende tijdsperioden.
Veel van deze diensten zijn gratis. Een dienst waar we zelf goede ervaringen mee hebben is www.slimmemeterportal.nl. Via deze dienst krijg je de gegevens uit je slimme meter 1 dag later te zien op een beeldscherm naar keuze. Daarnaast zijn er grafieken over je verbruik over langere periodes. Zo kun je een goed inzicht krijgen in je verbruik door het jaar heen en over verschillende jaren.

Voorbeeld slimmemeterportal

Je kunt ook zelf de gegevens uit de slimme meter halen. Een slimme meter heeft geen internetaansluiting. Wel heeft de slimme meter een uitgang (P1 poort genaamd) voor een modem waarmee de gegevens uitgelezen kunnen worden. Dit modem, dat je zelf aan moet schaffen, kan via je eigen WiFi-netwerk de gegevens naar je computer sturen, of naar een apart schermpje dat je ergens neer kunt zetten of op kunt hangen. Op deze wijze kun je op elk moment zien hoeveel energie je op dat moment verbruikt.
Er zijn verschillende aanbieders van een dergelijke oplossing te vinden op internet. Kijk dan onder ‘P1 uitlezen’. Plugwise is een voorbeeld van een aanbieder van ‘Home Automation’ producten, waaronder het uitlezen van slimme meters. Een ander voorbeeld is het product TOON van Eneco dat, tegen betaling, deze informatie biedt.
Aan deze oplossing zijn altijd kosten verbonden, en het vraagt wat handigheid met computers en netwerken om het aan de praat te krijgen. Let er vooral op dat er in de meterkast een behoorlijke WiFi-ontvangst is, anders werkt het niet. Houd er ook rekening mee dat je meetdata bij deze oplossing door een provider wordt uitgelezen, en via deze provider op het scherm van je mobiele telefoon of tablet terecht komt. De data blijft dus niet binnen de woning, al lijkt dit wel zo.

Je Mag een Slimme Meter Weigeren of Beperken

De wetgever heeft het mogelijk gemaakt om een slimme meter te weigeren of om de uitlezing te beperken tot eenmalige uitlezing voor de jaarnota, of bij een wisseling van leverancier. Dit is gebeurd op verzoek van de Consumentenbond, die vindt dat consumenten zelf moeten kiezen welke en hoeveel informatie over henzelf of over hun huishouden verzameld kan worden. Een paar procent van de huishoudens maakt hier gebruik van.
Ook zijn er consumenten met zonnepanelen die liever de oude draaischijfmeter houden. Deze saldeert de geleverde en de terug geleverde stroom op een eenvoudige manier. De schijf loopt namelijk gewoon de andere kant op als er wordt terug geleverd en het telwerk loopt dan achteruit.

Slimme Meter en Salderen

Op dit moment (2019) wordt geleverde stroom administratief gesaldeerd met terug geleverde stroom. Dit betekent dat de energiebelasting alleen betaald hoeft te worden over de stroom die je per jaar netto hebt afgenomen. De meeste leveranciers betalen voor terug geleverde stroom nu nog dezelfde prijs als zij rekenen voor de stroom die zij zelf geleverd hebben.
Het Ministerie van Economische Zaken heeft aangekondigd dat deze gunstige regeling gaat veranderen. Wat de nieuwe regeling wordt, en wanneer deze in gaat is nog niet bekend, maar het zal er waarschijnlijk op neerkomen dat de prijzen en belastingregels voor geleverde en voor terug geleverde stroom gaan verschillen, ten nadele van de consument.
De slimme meter is nodig om een dergelijke verandering administratief mogelijk te maken. Maar dan moet deze wel overal hangen om geen ongelijke behandeling te krijgen. Veel eerder dan in 2022 zal deze verandering daarom waarschijnlijk niet worden ingevoerd.
Dit is wel iets om rekening mee te houden als je zonnepanelen overweegt. De rendementssommetjes zouden hierdoor wel eens kunnen veranderen, al zegt het Ministerie dat zij in de nieuwe regeling zal streven naar een terugverdientijd van ca. 7 jaar voor zonnepanelen. Misschien dat de uitwerking van het Klimaatakkoord hier duidelijkheid over gaat geven.

Rekenen met Slimme Meter Data

Veel verwarring is er tussen de totale productie van de eigen zonnepanelen en de teruglevering aan het net. Beide waarden zijn niet hetzelfde! Van de totale jaarproductie van zonnepanelen wordt doorgaans ca. 30% direct verbruikt in de woning; gemiddeld gaat ca. 70% terug het net in. Deze percentages verschillen uiteraard door het jaar heen en per huishouden.

Veel omvormers van zonnepanelen hebben tegenwoordig een internetaansluiting waardoor je kunt uitlezen hoeveel de panelen produceren. Deze productie wordt direct verbruikt als je ergens elektrische apparaten aan hebt staan.
Vragen deze apparaten op een bepaald moment méér dan je op dat moment zelf produceert, dan is er geen teruglevering van stroom. Er zal dan stroom geleverd worden uit het net, om het ontbrekende deel aan te vullen. Alleen als je meer produceert dan er door je eigen apparaten gevraagd wordt, zal er stroom aan het net terug worden geleverd.

Dit leidt per tijdsperiode, bijvoorbeeld op jaarbasis, tot de volgende energiebalans (alle waarden in kWh):

Productie + Levering = Verbruik + Teruglevering

Productie zie je via de omvormer van je zonnepanelen. Levering en Teruglevering zie je via je slimme meter. En Verbruik … zie je nergens meer! De enige manier om je totale eigen verbruik nog te kennen als je zonnepanelen hebt, is dit zelf met bovenstaand sommetje uit te rekenen. Hiervoor zul je de data van de omvormer en van de slimme meter zelf in een spreadsheet moeten zetten.
Extra verwarrend is dat je op je energienota nog steeds ‘verbruik’ ziet staan, waar dit eigenlijk ‘levering’ zou moeten zijn. Levering is alleen hetzelfde als Verbruik, als je geen zonnepanelen hebt, en dus geen Productie en ook geen Teruglevering hebt.

Uitrol Slimme Meter Dreigt Duur Fiasco te Worden

Het belangrijkste argument voor de Tweede Kamer om netbeheerders €3 miljard te laten investeren in het installeren van slimme meters was dat de consument hiermee geholpen zou worden om energie te besparen. Deze €3 miljard betaalt de consument uiteindelijk immers zelf aan de netbeheerders, via de kosten van netbeheer in de energienota. Het is wel zo netjes als hier dan ook baten tegenover zouden staan, zonder dat de consument hiervoor opnieuw in de buidel moet tasten.
In gecontroleerde proeven blijken deze beoogde besparingen namelijk goed mogelijk te zijn. Veel huishoudens kunnen 10-15% besparen door beter op hun energieverbruik te letten, mits ze daar een beetje bij geholpen worden.
Netbeheerders mogen, tot hun frustratie, wettelijk deze meetdata niet voor de consument ontsluiten, want dat wordt gezien als een commerciële activiteit. Leveranciers zouden dit wel mogen doen, maar doen dit vaak niet, omdat zij er geen commercieel belang bij hebben.
Er wordt dus een groot beroep gedaan op de kennis en zelfwerkzaamheid van consumenten om de beoogde voordelen van de slimme meter te benutten. Hier komt, niet verrassend, weinig van terecht. Gevolg: De maatschappelijke investering van €3 miljard is, afgezien van administratieve voordelen voor de bedrijven in de energiesector, tot nu toe grotendeels verspild kapitaal. Dat is toch wel een enorme gemiste kans in een tijd dat energiebesparing hoog op de agenda staat!