Energieprijzen


Op andere pagina’s staat informatie over de belastingheffing op energie, over netwerkkosten, over de slimme meter, en over groene energie.

Energieprijzen Veranderen Dagelijks

Prijzen en tarieven op de energiemarkt veranderen voortdurend. Belastingtarieven, tarieven van netwerkkosten en het vastrecht van je leverancier veranderen meestal op 1 januari. Deze tarieven maken een groot deel van je totale kosten uit.

Maar ook de basiskosten van elektriciteit en gas zijn niet te verwaarlozen. Dit zijn de echte energiekosten. Deze worden dagelijks in de groothandel per uur bepaald tussen traders die optreden namens grote producenten van stroom of gas (de aanbodkant), of namens grote afnemers van stroom of gas (de vraagkant). De afnemers zijn vooral de leveranciers waar jij je stroom en gas van koopt.

Prijs Elektriciteit Vanaf 2011

In onderstaande grafiek is het prijsverloop afgebeeld van de gemiddelde maandprijs van gewone stroom voor consumenten vanaf 2011.

Deze prijzen zijn afgeleid van de APX, de groothandelsbeurs waar ca. 40% van alle stroom in Nederland verhandeld wordt. Hieraan zijn de milieubelastingen (tot een verbruik van 10.000 kWh per jaar) en de BTW toegevoegd. Beide componenten zijn apart in de grafiek afgebeeld.

Actuele ontwikkeling:
In de aanloop naar de zomer van 2019 zien we een sterke daling van de elektriciteitsprijs. Bedroeg de prijs van een kWh (zonder belastingen) in december en januari nog bijna 8 cent, in juli bedraagt de prijs nog maar 4,8 cent.
De lage prijs van kolen en gas, en het groeiende aanbod van elektriciteit uit wind en zon heeft de stroomprijs, die in de vorige winter sterk op leek te lopen, teruggebracht in de bandbreedte tussen de 4 en 6 cent, waarin hij sinds 2011 te vinden is.

Over de volledige periode zien we het volgende patroon:
Van 2011 tot 2015 is het totale prijsverloop vrij vlak. Vanaf 2014 zien we dalende prijzen in de groothandel, naar een dieptepunt in het voorjaar van 2016 van rond de 3,5 eurocent. Deze daling werd veroorzaakt door lage prijzen van kolen, olie en gas op de wereldmarkt, en door het toenemende aanbod van wind- en zonnestroom, vooral uit Duitsland. Maar de belastingen lopen tot en met 2015 nog op.

In januari 2016 treedt in de belastingheffing een forse trendbreuk op, omdat de regering voor dat jaar besluit de energiebelasting op stroom met ca. 2 cent te verlagen. De gedachte hierachter was dat de afbouw van gas en autobrandstoffen ten gunste van elektriciteit zo bevorderd wordt. De totale prijs bereikt in het voorjaar van 2016 een dieptepunt van ca. 17 eurocent.

Vanaf de zomer 2016 begint de stroomprijs weer op te lopen, zichtbaar in een minder diep dal in de zomer van 2017 en een hoger oplopende prijs in de winter van 2017/2018 dan in de winter daarvoor. We zien de prijzen van elektriciteit steeds dippen in de zomer en pieken in de winter. Dit heeft vooral te maken met de vraag naar elektriciteit, die in de zomer wat lager ligt dan in de winter.

In januari 2018 wordt deze prijsstijging versterkt door een verhoging van de milieubelastingen op stroom met 1,1 cent per kWh in de eerste schijf. De overheid heeft kennelijk spijt van de verlaging in 2016, die in 2017 en 2018 weer vrijwel ongedaan wordt gemaakt.
Elders gaan we dieper in op de actuele  energiebelastingen.

In het voorjaar 2018 dalen de stroomprijzen zoals gebruikelijk weer wat, maar de totaalprijs blijft hoger dan we in eerdere jaren zagen, zoals ook te zien is voor de zomerprijzen in 2018. Hogere toppen en hogere bodems in een grafiek duiden op een stijgende trend in de stroomprijs. Naast belastingen wordt deze veroorzaakt door verder oplopende prijzen in de groothandel.

In het najaar van 2018 zet deze prijsstijging sterk door. Aanhoudende hoogconjunctuur leidt tot stijgende prijzen van de brandstoffen die de productiekosten van elektriciteit bepalen, en daarmee ook de prijzen in de groothandel. In combinatie met uitval van kerncentrales in België in de winter 2018/2019 zorgt dit voor prijsniveaus op de APX-markt die we lang niet gezien hebben.

Het kabinet Rutte III heeft de verhogingen van de energiebelasting en opslag duurzame energie voor de jaren 2018-2020 al aangekondigd. Wil je weten wat deze belastingverhogingen voor je energierekening betekenen, gebruik dan ons eenvoudige rekentool.

Prijs Gas Vanaf 2011

Ook voor de ontwikkeling van de gasprijs voor consumenten splitsen we in onderstaande grafiek de totaalprijs uit in de groothandelsprijs volgens het handelsplatform Ice-Endex en de toepasselijke milieubelastingen en BTW.

Actuele ontwikkeling:
De gasprijs vertoont in het eerste kwartaal van 2019 een opvallende daling, die doorzet in het tweede kwartaal. Bedroeg de groothandelsprijs per m³ (zonder belastingen) in oktober nog 34 cent, in juli is deze prijs gedaald naar 15,9 cent. Daarmee is gas, ondanks de productiebeperkingen in Groningen, op dit moment goedkoper dan het de afgelopen 10 jaar geweest is. De sterke belastingverhoging in 2019 is hiermee voorlopig weer volledig onschadelijk gemaakt.

Over de volledige periode zien we het volgende patroon:
Na een piek in de consumentenprijs in de (koude) winter van 2012/2013 van net boven de 66 cent per m3 zijn de gasprijzen flink gaan dalen tot iets boven de 51 cent per m3 in augustus 2014. Hiermee kwam er een tijdelijk einde aan een periode van jarenlange prijsstijgingen.

In januari 2016 zien we door de zachte winter een voortzetting van lage gasprijzen in de groothandel, maar dit feestje wordt verstoord door een sterke stijging van de energiebelasting op gas met 7,8 cent per m3. De gedachte hierachter is dat dit een stimulans moet zijn om vaart te maken met de afbouw van gas als voornaamste brandstof voor verwarming en warm water.

De stijging wordt (gedeeltelijk) gecompenseerd door de verlaging van de belasting op stroom met 2 cent per kWh die we hierboven zagen. In de eerste 9 maanden van 2016 daalt de gasprijs in de groothandel verder, onder invloed van de onverminderd lage prijzen op de wereldmarkt in deze periode.

In 2017 is de periode van dalende prijzen in de gasmarkt voorlopig ten einde. In januari 2018 wordt deze beweging nog versterkt door hogere milieubelastingen (+ 2,4 cent per m3). De belastingen op gas zullen de komende jaren blijven stijgen. In de periode 2018 tot en met 2020 zal de totale verhoging door deze factor alleen maar liefst 9,4 cent per m3 bedragen! Wil je weten wat de belastingverhogingen voor je energierekening betekenen, gebruik dan ons eenvoudige rekentool.

De overheid geeft hiermee een sterke prikkel om energiebesparing te bevorderen en alternatieven voor de inzet van gas voor verwarming te overwegen. Tegelijk worden deze alternatieven kunstmatig rendabeler gemaakt. Inmiddels is de consumentenprijs voor een m3 gas daarmee begin 2019 ca. 20 cent hoger dan in 2016!  Na een aantal jaar rond de 60 cent/m3 te hebben gelegen, beweegt de consumenten gasprijs nu snel naar een prijs rond de 80 cent/m3. Bij een gemiddeld gasverbruik van ca. 1.600 m3 per jaar is dat toch al snel €320 meer per jaar voor alleen de gasrekening.

Hebben Lange Energiecontracten Zin?

Niet alle stroom en gas wordt via de dagmarkt verhandeld. Aanbieders bieden hun energie ook aan tegen vaste prijzen voor langere periodes, en afnemers kopen deze energie dan voor deze langere periodes in. Ook als consument word je door leveranciers verleid om een contract met vaste prijzen voor meerdere jaren af te sluiten. Tot wel 5 jaar aan toe.
Prijzen zo lang van tevoren vastleggen is altijd een risico. De werkelijke marktprijs kan in deze periode immers dalen of stijgen. Met een vaste prijs zit je soms goed, maar soms ook niet.
Het enige voordeel van een vaste prijs is dat je weet waar je aan toe bent. Dit kan belangrijk zijn voor industrie en tuinbouw, vooral als de energiekosten een flink deel van je bedrijfskosten uitmaken, en je voor langere tijd vooruit verkoopprijzen moet afgeven aan je klanten. Je wilt dan niet verrast worden door stijgende energieprijzen, waardoor je marge opeens een stuk lager is of verdwijnt.

Voor huishoudens is een vaste prijs eigenlijk zelden interessant. Je kunt natuurlijk geluk hebben als je net een contract voor langere tijd hebt afgesloten als de marktprijzen relatief laag zijn, maar het omgekeerde kan ook gebeuren. Op deze pagina kun je zien hoe de prijzen zich de afgelopen jaren ontwikkeld hebben, zodat je zelf beter kunt beoordelen hoe door leveranciers aangeboden prijzen zich verhouden tot wat de markt deze jaren gedaan heeft. Maar pas op. Wij geven hier geen advies of het interessant is om prijzen voor langere tijd vast te leggen! Dat blijft je eigen keuze.
Belastingen worden altijd uitgesloten van deze ‘vaste prijs’ contracten. De vaste prijzen gelden dus alleen voor de kale energieprijzen.

Slim Energie Inkopen voor Consumenten

Consumenten kunnen slim gebruik maken van acties van leveranciers om klanten binnen te halen. Sommige leveranciers hebben welkomstbonussen van soms honderden euro’s over voor nieuwe klanten, in de hoop dat ze na een overstap klant blijven. Deze aanbiedingen kun je vinden bij de vele prijsvergelijkers die op deze markt actief zijn. Het slimst is dan om steeds voor een jaarcontract te gaan, en elk jaar opnieuw te kijken waar de interessantste deal te halen valt. Maar daar moet je wel zin in hebben natuurlijk. Want blijf je klant, dan zullen je tarieven waarschijnlijk na een jaar flink omhoog gaan. De welkomstbonus moet tenslotte ergens van betaald worden.

Veel van de overstappers in de energiemarkt behoren inmiddels tot deze categorie klanten. Geen groep waar de leveranciers per saldo veel plezier aan beleven, en ook geen praktijken waar de markt in totaal erg gezond van geworden is, hoe trots de Autoriteit Consument en Markt (ACM) ook is op het relatief hoge percentage jaarlijkse overstappers in Nederland. De ACM vindt dit een bewijs van goede marktwerking. Wij vinden dat een bewijs van een ‘race-to-the-bottom’ die inmiddels alle zuurstof uit de retailmarkt gezogen heeft.

Leveranciers zouden hun klanten op allerlei andere manieren kunnen helpen energie en energiekosten te besparen, maar de fixatie op ‘de laagste prijs’ of ‘de hoogst welkomstbonus’ vormt een grote barrière voor nieuwkomers die wat anders willen proberen. De rol van de leverancier is daarmee nogal marginaal geworden, en het is de vraag hoe die zich als de energietransitie voortschrijdt verder zal ontwikkelen.

Voorspellen Blijft Moeilijk

Dagprijzen veranderen door zowel veranderingen in het aanbod als veranderingen in de vraag. Conventionele energiecentrales die op kolen, gas, biomassa of kernenergie draaien zijn zeer voorspelbaar. Maar toch doen zich hier door onderhoud dat langer blijkt te duren dan gepland, of door onverwachte storingen, problemen voor waardoor het verwachte volume niet geleverd kan worden.

Duurzame energiecentrales (wind en zon) zijn op korte termijn goed voorspelbaar. Dat wil zeggen dat als we weten wat voor weer het morgen wordt, de elektriciteitsproductie voor morgen van deze centrales goed te voorspellen is. Langer vooruit is echter een ander verhaal. Langer dan ca. 5 dagen vooruit worden voorspellingen zeer ongewis.

Daarnaast bestaat er een aanzienlijke import- en exportmarkt voor elektriciteit en gas. Traders kijken dus niet alleen naar nationale bronnen en afnemers, maar ook of er over de grenzen betere deals te doen zijn (inkoop en verkoop). Ook hier kunnen zich verrassingen voordoen, bijvoorbeeld door storingen in de transmissielijnen naar andere landen.

Aan de vraagkant zijn er deels goed voorspelbare patronen (zomer/winter, werkdagen versus weekend- en feestdagen, dag/nacht patronen ed.), maar zullen er deels ook onverwachte gebeurtenissen optreden. Dit laatste vooral bij de grote afnemers van stroom in Nederland, zoals de spoorwegen, luchthavens, of grote industriële complexen in de staal, (petro-)chemie, papier- of cementindustrie.

Traders zullen met al deze variatie bij voorkeur streven naar een mix van type centrales, en een mix van korter lopende  en langer lopende contracten, passend bij het type bronnen waaruit de stroom en het gas afkomstig is en het type afnemers dat zij bedienen. Daarnaast zullen zij een flink deel van hun portfolio (tot zo’n 40%) open houden om dagelijks op de beurs af te dekken, zodat zij snel kunnen reageren als zich afwijkingen van de prognoses voordoen.

Voor gas is dit allemaal wat minder spannend dan in de stroommarkt, vooral omdat er aanzienlijke gasopslagen zijn die als buffer dienen, en waarmee fluctuaties opgevangen kunnen worden. Maar de principes zijn vergelijkbaar met de stroommarkt, en beide markten zijn dan ook vergaand geharmoniseerd.

Omdat buffers bij stroom ontbreken, moeten voorspellingen voor de stroommarkt zeer nauwkeurig zijn. Een dag vooruit moeten traders voor elke 15 minuten bij TenneT kunnen aangeven hoeveel de centrales waar zij verantwoordelijk voor zijn gaan produceren, en hoeveel de afnemers die zij bedienen gaan afnemen. Te hoge of te lage voorspellingen worden verrekend met TenneT, de beheerder van de hoogspanningsnetten in Nederland, en de algehele balanshandhaver op het net.

Meestal zullen te hoge of te lage leveringen of afnames leiden tot een boete voor de verantwoordelijke trader. Deze boetes voor onbalans zijn een belangrijk risico dat de trader loopt, en kunnen flink oplopen, vooral als TenneT dure extra productiecapaciteit moet inzetten die zij voor dit doel contracteert.
Naast de marge die de trader wil realiseren leidt dit onbalansrisico bij een normale bedrijfsvoering tot een zekere opslag op de kale beursprijzen. Deze opslagen zijn verwerkt in de consumentenprijzen die hierboven zijn afgebeeld.

Forstrom ©2019