Energie zal nooit opraken

Het plaatje van de aarde die als een kaars opbrandt wordt veel gebruikt als illustratie voor het opraken van grondstoffen die op onze planeet beschikbaar zijn. Ook fossiele brandstoffen als kolen, olie en gas zijn grondstoffen. In die zin klopt het plaatje zeker. We branden de aarde in snel tempo op. Hoe lang we nog voort kunnen met de huidige voorraden zullen we later zien. Ook het smelten van de polen wordt er beeldend mee uitgedrukt. Want dat geeft sinds een jaar of 15 een nieuwe urgentie aan het energievraagstuk: Het in snel tempo opbranden van fossiele brandstoffen is hoogstwaarschijnlijk verantwoordelijk voor een ingrijpende verandering van het klimaat op aarde, met verstrekkende gevolgen voor onze leefomgeving, voedselvoorziening, ecosystemen, en nog veel meer. Daarom hebben onze politici, daartoe aangezet door de wetenschap, (vrijwel) wereldwijd besloten dat we het opstoken van fossiele brandstoffen zo snel als mogelijk moeten staken, lang voordat de voorraden fysiek zijn uitgeput.

En dan het goede nieuws. De reden dat het plaatje juist voor energie niet klopt is dat energie de enige ‘grondstof’ is die niet eindig is! Energie is ook geen echte grondstof. Het is een kracht die ontstaat door natuurkundige, chemische en biologische processen die we zelf op aarde kunnen laten plaatsvinden, bijvoorbeeld door een grondstof als aardgas of olie te verbranden om elektriciteit op te wekken of een auto te laten rijden.

Maar deze processen vinden ook buiten de aarde plaats, en dan vooral in onze ster, de zon, die elke dag een enorme hoeveelheid buitenaardse energie instraalt. Veel meer dan we met zijn allen nodig hebben. Hierdoor wordt ook het weer in belangrijke mate bepaald, inclusief de verdeling van hoge en lage druk op aarde en de wind die deze verdeling oplevert.  En zelfs de maan levert ons energie. De maan zorgt voor eb en vloed in de oceanen, waardoor enorme watermassa’s 4x per dag over de aarde heen en weer klotsen. Ook in deze beweging zit zeer veel energie besloten.

Als we al deze energie kunnen oogsten en kunnen omzetten in bijvoorbeeld elektriciteit, en dat lukt steeds beter, hebben we dus in principe een onuitputtelijke voorraad energie tot onze beschikking, zonder dat we de aarde hiervoor verder hoeven te plunderen.  We hebben vele technische mogelijkheden om onze samenlevingen duurzaam van energie te voorzien. Onze energievoorraad is niet eindig en zal dit op een afzienbare termijn ook nooit worden. We moeten het alleen zo organiseren dat we hier allemaal plezier van hebben. Het energievraagstuk is dan ook geen technisch probleem, maar vooral een economisch, sociaal en politiek probleem: Het gaat om geld, om de collectieve wil om te veranderen en om de politieke macht om te stimuleren, middelen en resultaten te verdelen of om verandering uiteindelijk af te dwingen. Dat is belangrijk om in te zien, want meestal gaat het hier in het publieke debat over klimaat en energie niet over. Energie lijkt vaak een techneuten hobby. Maar het vernieuwen en verduurzamen van onze energievoorziening is uiteindelijk vooral een sociaal en economisch vraagstuk dat ons allemaal aangaat. Want zonder energie staat alles stil.

En o ja, hoewel energie op zich onuitputtelijk is, is de bruikbare energie die we dagelijks nodig hebben wel degelijk eindig. Het in balans houden van de vraag naar deze nuttige energie en het aanbod ervan in de tijd is daarom een van de fundamentele vraagstukken van de energiemarkt, en daarmee van de overgang naar een duurzaam energiesysteem. We zullen deze vraag in het vervolg dan ook veel terugzien: Allemaal leuk en aardig die duurzame energie, maar hoe houden we de energievoorziening daarmee in balans?

Geef een reactie